Het Maarschalkerweerd Orgel in de r. k. kerk op Erica

Geplaatst op 31-08-19 door Gerhard Vedder

Het orgel werd gebouwd door de orgelbouwer Maarschalkerweerd uit Utrecht.

Een bericht door M. H. van ’t Kruys uit “het orgel” van 1893 meldt dat hij in 1893 de orgelmakerij Maarschalkerweerd in Utrecht bezocht. In de werkplaats stond het orgel voor de R. K. kerk in Erica opgesteld.

Het orgel munt uit door ferme intonatie, solide bouw en zal zeker op bestemming goed voldoen”.

De registertrekkers van het orgel zijn afkomstig uit de oude registertrekkers van de oude speeltafel van het orgel van de Dominicuskerk (1872) te Utrecht, dat in 1891 een nieuwe speeltafel kreeg.

Dispositie: (De dispositie is het geheel van registers, speelhulpen, manuaalverdeling en technische details van een pijporgel.)

Manuaal

Prestant                       8′

Holpijp                         8′

Viola da Gamba         8′

Octaaf                         4′

Fluit                             4′

Quintfluit                    8′

Octaaf                           2′

Trompet                      8′

De verbouwing 1968/1969

Bij de verbouwing van de kerk werd het orgel iets verder naar voren en over de rand van de balustrade voor het koor gebouwd en ook gewijzigd door de fa. Vermeulen uit Alkmaar.

De oorspronkelijke kast werd ontdaan van zijn ornamenten en is grotendeels nieuw. Alleen de klaviatuur met ombouw, de orgelbank en het pedaal zijn nog origineel. De Trompet 8′ werd vervangen door een nieuwe Mixtuur. Op een kantsleep werd een Dulciaan 8′ toegevoegd en op een nieuwe lade met elektrische tractuur werd een Subbas 16′ toegevoegd als pedaalstem met oorspronkelijk Maarschalkerweerd pijpwerk uit de voorraad van de fa. Vermeulen.

Dispositie na de verbouwing van 1969

Manuaal

Prestant                      8′

Holpijp                        8′

Viola da Gamba         8′

Octaaf                         4′

Fluit                            4′

Quintfluit                   3′

Octaaf                         2′

Mixtuur

Dulciaan                     8′ (Op kantsleep)

Pedaal

Subbas                        16′

Bij deze restauratie speelden de vernieuwingen in de liturgie van de zestiger jaren een grote rol. Zie hiervoor o.a. als argument, onderstaand stuk uit een publicatie van Paul Houdijk.

“Dat invloeden uit de nieuwe volkstaal-liturgie hierbij een rol hebben gespeeld, blijkt uit een rapport dat ten behoeve van de restauratie was opgesteld door J. Vermeulen. In dit rapport staat letterlijk te lezen:

Verder is het gewenst in verband met de meer toepassing van de volkszang de dispositie te wijzigen en aan te vullen waardoor het orgel beter aan de nu gestelde eisen zal voldoen. Voorgestelde werkzaamheden: dispositiewijziging, de trompet 8′ van het orgel is nogal overheersend waardoor dit register maar zeer weinig gebruikt kan worden. Van de andere kant mist het orgel een vulstem welke vooral bij de volkszang-begeleiding goede diensten kan bewijzen“.

Uit dit rapport blijkt dat men (de adviseur en de orgelmaker) zich te weinig heeft verdiept in de oorspronkelijke functie van de trompet 8′ en daarmee in de oorspronkelijke bedoelingen van de bouwer.

Bovendien gaat men er kennelijk vanuit dat voor een adequate begeleiding van de volkszang vulstemmen onontbeerlijk zijn. Dit laatste kan worden beschouwd als een invloed van de protestantse gemeentezang-praktijk, een van de kenmerken van de kerk-muzikale vernieuwingen in de jaren ’60 binnen de Rooms-katholieke Kerk.

De ervaring leert echter dat dergelijke registers voor een goede volkszang begeleiding niet onontbeerlijk zijn. Een achtvoets klank ondersteund door een zware bas op zestienvoets basis in het pedaal heeft een minstens zo groot, zo niet groter, psychologisch effect op de kerkgangers.
Voor zover bekend is er nooit onderzoek gedaan naar de psychologische effecten van de verschillende orgelklanktypen als stimulans voor de zang. De bewering berust op ervaring van mijzelf als organist, aangevuld met ervaringen van andere organisten. Voeg hier nog aan toe dat een veel gehoorde klacht van kerkgangers luidt dat men het orgel al gauw te hard vindt.
Inderdaad wordt in het rapport eveneens een uitbreiding met een subbas 16′ in het pedaal bepleit. Hiernaast was het beter geweest als men de originele dispositie, inclusief trompet, had gehandhaafd.

Deze gedachte is de inspiratiebron geweest voor de restauratie van 2007, waarbij de dispositie van 1893 inderdaad weer in ere is hersteld”.

Artikel uit Nieuwsblad van het Noorden 20-03-1970

De restauratie in 2007, door Elbertse te Soest.

Bij deze restauratie werd de windvoorziening geheel herzien (nieuwe magazijnbalg). De balg van Vermeulen functioneert nu als regulateur voor het pedaal. Een geheel nieuwe magazijnbalg in stijl en factuur (maatvoering volgens Maarschalkerweerd archief) werd onder de windlade geplaatst.

De dispositie van het manuaal werd hersteld naar de oorspronkelijke opzet.

De in 1969 voor de Trompet in de plaats gekomen Mixtuur en de Dulciaan op de kant-sleep werden weer verwijderd.

De Trompet werd gereconstrueerd naar een voorbeeld uit het Maarschalkerweerd archief. De orgelkast uit 1969 bleef gehandhaafd vanwege ontbrekende geldmiddelen. Eén van de verdwenen achterluiken werd bij deze restauratie in eigen beheer gereconstrueerd, maar met een opengewerkt motief om toch de orgelklank op het koor te behouden. In de loop der tijd was dit achterluik “verdwenen” om meer orgelgeluid op het koor te genereren.

De voorgestelde mechanisatie van de pedaallade werd geschrapt. In plaats daarvan werd de elektrische kegellade van nieuwe magneten en membranen voorzien.

Dispositie na de restauratie van 2007.

Manuaal

Prestant                      8′

Holpijp                        8′

Viola da Gamba          8′

Octaaf                         4′

Fluit                             4′

Quintfluit                    3′

Octaaf                         2′

Trompet                      8′

Pedaal

Subbas                        16′  (met elektrische tractuur)

 Foto’s: Geert Jan Pottjewijd

Bronvermelding

De meeste, zo niet bijna alle, informatie over het orgel in dit artikel is afkomstig van de website “Orgels in Drenthe”. Een website gemaakt en onderhouden door Geert Jan Pottjewijd.

Geert Jan is een begenadigd organist en orgel kenner. Hij is een telg van de “fotografen familie Pottjewijd” geboren in Emmen en nu woonachtig in Beilen.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Artikel uit Nieuwsblad van het Noorden 20-03-1970

 

 

 

De restauratie in 2007, door Elbertse te Soest.

Bij deze restauratie werd de windvoorziening geheel herzien (nieuwe magazijnbalg). De balg van Vermeulen functioneert nu als regulateur voor het pedaal. Een geheel nieuwe magazijnbalg in stijl en factuur (maatvoering volgens Maarschalkerweerd archief) werd onder de windlade geplaatst.

De dispositie van het manuaal werd hersteld naar de oorspronkelijke opzet.

De in 1969 voor de Trompet in de plaats gekomen Mixtuur en de Dulciaan op de kant-sleep werden weer verwijderd.

De Trompet werd gereconstrueerd naar een voorbeeld uit het Maarschalkerweerd archief. De orgelkast uit 1969 bleef gehandhaafd vanwege ontbrekende geldmiddelen. Eén van de verdwenen achterluiken werd bij deze restauratie in eigen beheer gereconstrueerd, maar met een opengewerkt motief om toch de orgelklank op het koor te behouden. In de loop der tijd was dit achterluik “verdwenen” om meer orgelgeluid op het koor te genereren.

De voorgestelde mechanisatie van de pedaallade werd geschrapt. In plaats daarvan werd de elektrische kegellade van nieuwe magneten en membranen voorzien.

 

Dispositie na de restauratie van 2007.

Manuaal

Prestant                      8′

Holpijp                        8′

Viola da Gamba          8′

Octaaf                         4′

Fluit                             4′

Quintfluit                    3′

Octaaf                         2′

Trompet                      8′

Pedaal

Subbas                        16′

(met elektrische tractuur)

 

 

 

 

 

 

Foto’s: Geert Jan Pottjewijd

 

Bronvermelding

De meeste, zo niet bijna alle, informatie over het orgel in dit artikel is afkomstig van de website “Orgels in Drenthe”. Een website gemaakt en onderhouden door Geert Jan Pottjewijd.

Geert Jan is een begenadigd organist en orgel kenner. Hij is een telg van de “fotograven familie Pottjewijd” geboren in Emmen en nu woonachtig in Beilen.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *


twee + 7 =

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.