De N H kerk in Erica gaat ten onder in een zee van vuur.

Geplaatst op 16-08-17 door Gerhard Vedder

Brand NH kerkDe Nederlands Hervormde kerk in Erica gaat ten onder in een zee van vuur.

Zo luidde het onderschrift bij een foto op de voorpagina van het Dagblad van het Noorden op donderdag 19 augustus 1965. Inmiddels al weer 52 jaar geleden maar voor veel niet zo piepjonge dorpsgenoten een dag met een onvergetelijke gebeurtenis. Een dag die begon als iedere andere dag.

Woensdag 18 augustus 1965 een gewone zomerse dag, een beetje fris voor de tijd van het jaar. De temperatuur lag tussen 12,9 °C en 23,1 °C en was gemiddeld 17,5 °C. Er was 8,4 uur zonneschijn (58%). Het was half bewolkt. De gemiddelde windsnelheid was 1 Bft (zwakke wind) en kwam overheersend uit het noordwesten. En op Erica was de schilder druk bezig met het weer in de verf zetten van de Nederlands Hervormde kerk aan de Verlengde Hoogeveense Vaart.

Maar dan slaat rond het middaguur het noodlot toe. Een onbesuisde en niet kwaad bedoelde handeling loopt finaal uit de hand en even later staat de kerk in lichter laaie. De brandweer doet haar best maar er valt niets meer te redden. Wat blijft zijn de geblakerde resten van het karakteristieke witte kerkgebouw. Een kerkgebouw dat via meerdere verbouwingen en uitbreidingen, na zijn eerste steenlegging 1899, nu aan een noodlottig einde kwam.

Aanvankelijk blijven de troosteloze resten van de toren, als een stervende zwaan, nog enkele dagen overeind staan. Maar als die ook gesloopt worden is de troosteloze aanblik compleet.Brand NH kerk op 18 augustus 1965

Op de avond van de 18e augustus komt de kerkeraad nog in vergadering bij elkaar en wordt er al vooruit gekeken en de eerste plannen voor de wederopbouw worden al gesmeed.

Nog diezelfde maand augustus verschijnt er een speciale editie van “De Klopper”; het informatiebulletin van onze Nederlands Hervormde Gemeente.

De Historische Kring Erica kreeg van Jeannet van Boven-van Oenen een goed bewaard exemplaar van deze “Klopper”. De Klopper was het maandelijkse verschijnende informatie bulletin dan wel kerkblad van de Hervormde Gemeente Erica. De kerkeraad bedacht het en aanvankelijk schreef Ds. De Jongh het vol, waarna het werd vermenigvuldigd en door de schoolkinderen bij alle hervormde gemeenteleden aan huis werd bezorgd.

Maar al ras kwam er een redactieraad en werd het allemaal wat professioneler en kreeg de Klopper ook meer structuur en werd hierdoor een “blijver”.

Toen de Hervormde en de Gereformeerde gemeente, na een proces dat startte in mei 2004, in september 2005 samen verder gingen als Protestantse Gemeente Erica toen kreeg ook “De Klopper” een andere naam. Vanaf nu heette het informatiebulletin “De Brug”.

En “De Brug” bestaat nog steeds.

De Klopper

Deze bijzondere en extra uitgave van de Klopper kwam “boven water” nadat Jeannet en haar broer Peter het huis van hun ouders aan de Heidebloemstraat ontruimden, nadat pa Jan van Oenen , na het overlijden van ma van Oenen, naar De Bente verhuisde. (Er kwamen nog meer interessante zaken uit het huis van pa en ma aan de Heidebloemstraat bij de HKE terecht, maar daarover later meer).

De inhoud van deze “Klopper” is bijzonder genoeg om nu, 52 jaar later, met u te delen.

Deze Klopper werd geschreven door ds. De Jongh en de tekst luidde als volgt:    

            “De inhoud van deze “Klopper” is bijzonder vergeleken met de voorgaande “Kloppers”. Ik zou haast zeggen: het kan ook niet anders. Want na het verschijnen van het Juni-Juli nummer, er op een bepaald gebied het een en ander is gebeurd. Ook wil ik dit in het kort vermelden: 18 Augustus is onze kerk afgebrand. Omdat in kranten en in een extra uitgave van de kerkeraad, dit feit uitvoerig is gememoreerd, voelen we ons ontslagen van het feit, hier verder nog op in te gaan, andere dingen wachten ons en vragen nu onze aandacht.

          Wel meen ik van deze gelegenheid gebruik te mogen maken om langs deze weg allen te bedanken die zich bij het ontruimen van de pastorie en anderszins zeer verdienstelijk hebben gemaakt.

          De kerkeraad is op de avond van de achttiende Augustus in vergadering bijeen geweest, een week later was ze weer bijeen in de consistorie, bij kampeer-licht. Op deze bijeenkomst heeft de kerkeraad zich bezonnen op datgene wat ons in eerste instantie te doen stond, omdat de kerkeraad en in het bijzonder de kerkvoogdij nu voor bijzondere opgaven kwam te staan.

Twee dingen waren voor ons allen duidelijk: in de eerste plaats, zal er van de gemeente een bijzondere gave moeten worden gevraagd om te komen tot de bouw van een kerk, hoe dan ook; in de tweede plaats zal er zo snel mogelijk met burgerlijke en kerkelijke instanties contact genomen moeten worden over het hoe en het waar van het bouwen, omdat bij al datgene wat wij op bouwkundig gebied willen doen, verantwoording schuldig zijn aan en toestemming moeten hebben van de organen die in dit opzicht toezicht moeten houden en diensten moeten verlenen, zowel burgerlijk als kerkordelijk bekeken.

          Wat het eerste punt betreft is er een beroep op u gedaan. U heeft gereageerd. We hebben gevraagd bij dit alles uit te gaan van de ene idee, die ons moet leiden, blijvende moet leiden, bij alles wat we moeten doen rondom de opdracht van: kerk te bouwen; die ene idee is de liefde van Christus en de liefde voor Christus; dan alleen mogen wij rekenen op een wel-slagen van hetgeen ondernomen moet worden. Dan blijft het klimaat goed om met elkaar te spreken, dan blijft de sfeer goed om met elkaar te overleggen, dan zullen we ook leiding aanvaarden, dan achte de een de ander uitnemender dan zichzelf, dan zal er openheid zijn, dan zullen we met elkaar de last trekken, die getrokken moet worden, dan zullen we meetrekken en niet precies in de tegenovergestelde richting trekken of helemaal niet meetrekken, dan zal men eerst bij de verantwoordelijke instanties gaan informeren nl bij de kerkeraad, bij de predikant alvorens met stoute beweringen te komen en stemming te kweken, hetgeen des duivels is, m.a.w. het zal een vreugde voor ons zijn alle dingen en in de sfeer van de liefde, de bereidheid, de medeverantwoordelijkheid, en het overdragen van verantwoordelijkheid aan het college, dat onder deze omstandigheden moet besluiten en beslissen, daar waar nodig: in overleg met.

          God zegen ons doen en ons laten bij een werk, dat naast het vele en veelsoortige andere wat in onze wereld moet gebeuren, beslist ook moet gebeuren.

Hieronder volgt het voorlopige resultaat van wat aan toezeggingen en aan geschonken bedragen uit onze gemeente voor de bouw van een nieuwe kerk is ontvangen. Duidelijk wordt het, dat de gemeente in al zijn lagen en geledingen heeft mee gedaan. Hier en daar en op verschillende plaatsen zeer verrassend.         

1 ROUTE BEDRAG
1 Eendrachtstraat Fl  4837,50 (Fl = gulden = € 0,45)
2 Pandijk  12 t/m 59 Fl  3310,–
3 Hertenbaan 2 t/m 9 en de Wildestraat Fl  1713,–
4 Kalffstraat Fl  2555,–
5 Zandstraat en Heidebloemstraat 28 t/m 50 Fl  2585,–
6 Heidebloemstraat 1 t/m 26 FL 1453,–
7 Havenstraat Fl  6755,–
8 Ericasestraat 2 t/m 49 (Oostzijde) Fl  3680,–
9 Strengdijk en Kommerhoek    Fl  1920,–
10 Ericasestraat 53 t/m 74 en Kerkweg Fl  13245,–
11 Ericasestraat Westzijde Fl  12100,–
12 Plantsoenstraat Noord en Oost Fl  900,–
13 Verlengde Herendijk Fl  279,–
14 Verlengde Vaart NZ 56 t/m 94 Fl  8525,–
15 Verlengde Vaart NZ 96 t/m 145         Fl  3575,–
16 Verlengde Vaart ZZ 67 t/m 97 Fl  7835,–
17 Verlengde Vaart ZZ 142 t/m 166 Fl  1810,–
18 Verlengde Vaart ZZ 10 t/m 66 Fl  3680,–
19 Carstenstraat, Meineszstraat en Semsstraat Fl  835,–
20 Verlengde Vaart NZ 1 t/m 53 Fl  12585,–
21 Heemkerkstraat         Fl  685,–
22 Binnenbaan, Duikerstraat en Plantsoenstraat Zuid Fl  2014,–
23 Verlengde Vaart ZZ 105 t/m 126 Fl  2670,–
24 XX Fl  1050,–
  Totaal FL 100596,50
25 Uit Emmen Fl  1000,–
26 Gereformeerde kerk Fl  500,–
27 Van elders en tegelactie Fl  694,–
  Voorlopig resultaat Fl  102790,50

 

Van 4 routes en van enkelingen uit de andere routes moeten de gegevens nog ontvangen worden. Maar een begin is er. We zijn buitengewoon verheugd met dit gebaar uit de gemeente en we zijn buitengewoon dankbaar.

Een gedeelte van de zorgen is weggenomen. We kunnen verder.

Er is door de kerkeraad een bouwcommissie benoemd er is een plancommissie en een werkcommissie aangewezen.

          We rekenen erop, dat in de toekomst de gehele gemeente werkcommissie zal willen zijn en blijven in praten, in denken in bidden en doen. Zo spoedig mogelijk zal er een gemeente-avond worden belegd, waar we met elkaar hopen te praten over het: waar en het hoe van een kerk. We stellen geen voorwaarden van te voren, zoals een enkeling, maar we luissteren en we beraden ons in gemeenschappelijk beraad op grond waarvan tenslotte de kerkeraad en kerkvoogdij zal moeten beslissen.

Bazar: Wordt nog wel gehouden  omdat er nog een tekort is van Fl 3000,– voor de betaling van de verwarming. Het offerblok is er voor diegenen, die besloten hebben elke week een bepaald bedrag er in te doen, naast hun toezegging, het is er voor diegenen, die iets extra’s te missen hebben, hetzij groot of klein.

Vergeet Uw gewone kerkelijke bijdragen niet.  

Zo gauw mogelijk komen er gegevens over belijdenis-catechisatie en gewone catechisatie, over gezinsweek, kringen en jeugdwerk.

N.B. Beleefd en dringend verzoek ik U in ’t Schienvat des Zondags zoveel mogelijk voor in de zaal te komen zitten, ik vind het in allerlei opzicht beter. Zoek elkaar, ook in de plaats van zitten. Het zingen zal er aan inhoud bij winnen.”

Zo dat was me nog eens een “Klopper” die ds. De Jongh daar in augustus 1965 zo kort na de brand met zijn gemeente deelde.

Een “Klopper” die het evenwicht zocht tussen vermanende en bemoedigende woorden. En ik was er niet bij, maar kan mij goed voorstellen dat de dominee de inhoud van deze klopper in de dienst op de zondag na verschijnen nog even lichtjes op de kansel heeft overgedaan.

Brand NH kerk op 18 augustus 1965-1

Want in het boekwerkje “Honderd jaar Hervormd”, dat in mei 2000 verscheen, kunnen ook het een en ander over de brand lezen:

“De meest praktische oplossing leek het om een geheel nieuwe kerk te bouwen. Een groot probleem was echter dat de kerk met inventaris voor Fl 158.500,– verzekerd was, waarvan uiteindelijkslechts Fl 126.075,– werd uitgekeerd. De verzekering van de schilder keerde Fl 10000,– uit en de sloop van de ruïne en de toren en consistorie leverde Fl 2.250,- op, naast een boel ergernis, omdat de uitvoering daarvan anders dan afgesproken wel anderhalf jaar duurde.

Het nieuwbouwontwerp van architect Nicolaï werd begroot op Fl 370.000,–, zodat duidelijk is dat de gemeente voor een grote financiële inspanning kwam te staan.

De 23hele operatie is echter geslaagd, zoals u iedere dag weer kunt zien. Het resultaat was een modern kerkgebouw, waarvan nu, na al die jaren nog steeds gezegd kan worden dat het functioneel is en bovendien juist door zijn eenvoudige architectuur in positieve zin opvalt.”

De ouderen onder ons zullen zich mogelijk bij het weer lezen van deze “Klopper” deze heftige dagen en weken en de discussies die na de fatale brand ontstonden weer opnieuw herinneren. En misschien zijn het niet altijd goede herinneringen.

Maar op 17 november 1969, vier jaar na de fatale brand kon het kerkgebouw met de toepasselijke naam “De Open Hof” in gebruik genomen worden. Een kerkgebouw dat sinds 2006 met de naam “Het Kruispunt” een welkom en warm huis is voor onze Protestantse gemeente en niet meer weg te denken is uit Erica.

NK Kerk Nicolai

En natuurlijk kan het geen kwaad om op een dag als vandaag zo’n 50+ jaren terug te kijken naar de problemen die zo plotseling op woensdag 18 augustus 1965, een gewone zomerse dag, een beetje fris voor de tijd van het jaar, ons dorp in rep en roer brachten.

Ik waag het echter niet om hier en nu 50 jaren vooruit te kijken. En dat al helemaal niet als lid van de Historische Vereniging Erica, maar ik hoop oprecht dat over 50 jaar “Het Kruispunt” nog steeds een warme en welkome plek is waar de Ericanen van dan zich even aan de ook dan nog vast nog wel hectiek van alle dag en wereld kunnen onttrekken.

P.S.: In de jaarlijkse HKE foto expositie op 21 en 22 oktober zullen de unieke foto’s en bewegende beelden van deze tragische brand te zien zijn.

 

 

Geef een reactie


2 + = vier